Historia që përsëritet

Nga Av. Jordan DACI, LL.B, M.A (Ph.D. Candidate)

Botuar ne Gazeten "Shqiptare"

            Është e njohur shprehja që historia përsëritet, megjithatë shumë njerëz nuk duan ta besojnë një fakt të tillë dhe aq më pak kur bëhet fjalë për kujtime të hidhura të cilat historia iu ka rezervuar shumë kombeve dhe popujve . Padyshim një ndër këto popuj është edhe ai Shqiptar të cilit historia i rezervoi një fat të pamerituar, falë kjo edhe kontributit të përhershëm të fqinjëve tanë dhe shteteve të tjera, të cilat, ose kanë mbyllur një sy ose kanë qenë pjesë e përpjekjeve të vazhdueshme me karakter thellësisht antishqiptar për copëtimin e viseve shqiptar edhe shëndërrimin e Popullit Shqiptare në një popull skllav të Europës Jug-Lindore.

            Dhe ja edhe njëherë historia përsëritet. Marreveshja e Konferencës së Ambasadorëve në Londër, apo Traktati i Shën Stefanit të njohura mirë nga shqiptarët pasohen nga marrëveshje të reja me një natyrë të njëjtë dhe qartësisht shoviniste në dëm të interesave kombëtare të shqiptarëve. Në këtë vazhdë, jo shumë kohë më parë u nënshkrua një marrëveshje midis Serbisë e Malit të Zi dhe Ish Republikës Maqedonase të Jugosllavisë mbi ndryshimin e vijës kufitare ndërmjet “tyre”, në lidhje me kufijtë që sot i përkasin Kosovës. 

            Kjo marrëveshje e paligjshme, në kundërshtim me të Drejtën Ndërkombëtare, shkaktoi shumë debate dhe de fakto mëshiron dhunimin historik të të drejtave të shqiptarëve për të gëzuar lirisht pronat dhe burimet që rrjedhin nga ato, si dhe cënon në mënyrë të dukshme parimin e moscënimit të kufinjëve.

            Ndonëse kjo çeshtje, tashmë, është bërë e vjetër dhe kjo marrëveshje i është shtuar listës së gjatë të marrëveshjeve antishqiptare të nënshkruara gjatë gjithë historisë ndërmjet fqinjëve tanë. Është normale dhe një detyrim për të gjithë shqiptarët, dhe veçanërisht për klasën politike dhe atë akademike që të kundërshtojnë hapur dhe me argumente të gjithëllojshme vlefshmërinë e kësaj marrëveshje. Këto lloj marrëveshjesh janë vetëm një burim konfliktesh dhe që bien plotësisht ndesh me proceset integruese euroatlantike të vendeve të rajonit dhe marrëdhënieve të fqinjësisë së mire.

            Nënshkrimi i marrëveshjes ndërmjet IRMJ dhe Serbisë dhe Mali i Zi mbi përcaktimin e Vijës Kufitare ndërmjet këtyre dy shteteve në bazë të normave të së Drejtës Ndërkombëtare  është i paligjshëm dhe si i tillë, një shtet  i panvarur eventual i Kosovës, nuk është i detyruar t’i nënshtrohet zbatimit të saj, ndër të tjera për arsyet  e mëposhtëme:

            Në Opinion nr.9 të Komisionit Ndërkombëtar të Arbitrazhit në kuadër të Konferencës për Paqe në Jugosllavi, ose siç njihet ndryshe Badinter Commission, theksohet që Republika Federale e Serbisë dhe Malit të Zi nuk ka të drejtë ta konsideroj veten si suksedues ose pasues i vetëm i ish-Jugosllavisë. Sipas këtij komisioni të gjithë shtetet do të vendosin mbi aspektet e suksedimit, duke u bazuar plotësisht në parimin e barazisë të të drejtave dhe detyrimeve ndërmjet shteteve në të drejtën ndërkombëtare. Parime këto të përcaktuara edhe në Konventën e Vjenës mbi të Drejtën e Traktateve.

            Kërkesa e Kosovës drejtuar këtij komisioni nuk u pranua me justifikimin e zbatimit të parimit të status quo-së. Megjithatë ky komision në zgjidhjen e çeshtjes së kufijve zbatoi një parim të rëndësishëm të së Drejtës Ndërkombëtare që zbatohet në lidhje me të drejtën e vetvendosjes dhe të rasteve të suksedimit dhe veçanërisht me shkëputjen e shteteve nga një ish shtet federal që është parimi Uti Possidetis. Zbatimi i këtij parimi është përcaktuar në Kartën e OKB-së, Deklaratën mbi Parimet e të Drejtës Ndëkombëtare mbi Marrëdhëniet Miqësore dhe Bashkëpunimit Ndërmjet Shteteve dhe në përputhje me Rezolutën nr. 2625 (XXV), Aktin Final të Helsinkut dhe parimit të përcaktuar nga neni 11 i Konventës së Vjenës të 23 gushtit të 1978 mbi Suksedimin e Shteteve në Lidhje me Traktatet.

            Veç kësaj parimi Uti Possidetis juris është zbatuar edhe nga Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë  në vendimin e 2 dhjetorit 1986 në rastin e Burkina Faso dhe Mali (Mosmarrëveshje Kufitare 1986) (shiko ICJ reports 554 at 565). Sipas këtij parimi, kufinjët e mëparshëm administrative ndërmjet ish republikave bëhen kufinj ndërkombëtarë të mbrojtur nga e Drejta Ndërkombëtare. Gjithashtu duke ju referuar edhe Rezolutës së OKB-së 1244 mbi Kosovën e cila edhe pse e njeh Kosovën si pjesë integrale të Serbisë, de fakto pezullon sovranitetin e Serbisë ndaj Kosovës dhe ja kalon atë UNMIK-ut.

            Në këto kushte ndryshimi i kufijve që tashmë në bazë të suksedimit të ndodhur dhe në zbatim të parimit të uti possidetis përbën një ndryshim të kufinjve ndërkombëtare dhe jo atyre administrative, pasi në Opinion nr 9 të Badinter Commission, të datës 29 nëntor 1991, theksohet që shpërbërja e ish Jugosllavisë është plotësuar dhe se ajo nuk ekziston më. 

            Si pasojë duke ju rireferuar faktit që sovraniteti i Serbisë është i pezulluar dhe se kufijtë ndërmjet Serbisë, Kosovës dhe Maqedonisë janë tashmë kufinj ndërkombëtare dhe  të mbrojtur nga e Drejta Ndërkombëtare, arrijmë në përfundimin që marrëveshja për ndryshimin e këtyre kufinjve është e paligjshme, pasi këto shtete nuk kishin të drejtë të arrinin një marrëveshje mbi diçka që nuk e zotëronin. Gjithashtu këto kufinj ndërkombëtar nuk mund të ndryshoheshin veçse me pëlqimin e palëve që në rastin tonë janë UNMIK dhe populli i Kosovës nëpërmjet përfaqësuesve legjitim të tij dhe shtetit të Ish Republikës Maqedonase të Jugosllavisë.  Të njëjtin parim ka mbrojtur edhe  Badinter Commission ( Komisioni i Arbitrazhit) duke theksuar  që ekzistenca ose zhdukja e një shteti është një çeshtje fakti dhe efektet e njohjes nga shtetet e tjera janë thjesht deklaruese.

            Një argumentim tjetër mund të bëhet nëpërmjet invokimit të së Drejtës Ndërkombëtare Humanitare (Konventa e Gjenevës) që njeh si autoritet vendimtar forcat që ushtrojnë kontroll efektiv mbi një territor të caktuar, që në rastin e Kosovës mund të konsiderohen të tilla forcat e KFOR-it. Megjithatë ky argumentim do të ishte jo shumë i përshtatshëm pasi në një farë mënyre nuk kërkon pjesëmarrjen e popullit të Kosovës. 

            Në këto rrethana Kosova e pavarur mund ta kundërshtoj këtë marrëveshje në mënyrat e mëposhtëme:

1-      Kosova duke qenë një shtet i pavarur mund ta bëj çeshtjen objekt të gjykimit pranë Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë nëpërmjet anëtarësimit të saj në OKB që e cila e bën  rrjedhimisht edhe palë në statutin e gjykatës sipas nenit 93 të Kartës së OKB-së, ose duke përcaktuar juridiksionin e Gjykatës mbi këtë çeshtje nëpërmjet Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së, sipas rekomandimit të bërë nga KS (Këshilli i Sigurimit) për një shtet jo anëtar të OKB-së.

2-      Gjithashtu sipas nenit 95 të Kartës, kjo e fundit nuk i ndalon shtetet të zgjedhin juridiksione të ndryshme nga kjo gjykatë bazuar në marreveshje që, tashmë, ekzistojnë ose mund të arrihen në të ardhmen. Në këto rrethana Kosova mund të kërkoj ngritjen e një trupi arbitrazhi ndërkombëtar, i cili për nga vetë natyra ka një juridikson që krijohet mbi bazën e pranimit të lirë nga palët.

            Duke patur parasysh në rëndësinë që paraqet zgjidhja e kësaj mosmarrëveshje jo vetëm në kuadër të respektimit të normave të së drejtës ndëkombëtare, por edhe për të shërbyer si precedent i mirë për ndalimin e nënshkrimit të marrëveshjeve të tilla që në thelb vetëm shkaktojnë konflikte deri të armatosura dhe që pa dyshim bien ndesh me proceset integruese euro-atlantike në të cilat është përfshirë i gjithë rajoni. Komuniteti ndërkombëtar dhe Bashkimi Europian duhet që t’i vënë si kusht për anëtarësim të Maqedonisë në BE denoncimin e kësaj marrëveshje, ashtu siç po veprohet me Turqinë në lidhje me çeshtjen e Qipros. BE nuk mundet më që të vazhdoj të zbatoj ende standarte të dyfishta duke u nisur nga interesa afatshkurtëra, pasi veprime të tilla nuk zgjidhin çeshtjet në fjalë, por vetëm sa i vënë në gjumë përkohësisht dhe një rihapje e papritur e këtyre çeshtjeve do ta gjejë BE-në dhe të gjithë komunitetit ndërkombëtar të papërgatitur.  Për me tepër një denoncim i kësaj marrëveshje është mbrojtja më e mirë që BE mund t'iu bëj të drejtave të njeriut të cilat përbëjnë bazën e krijimit dhe funksionimit të saj.